O raporcie:
W 2028 r. Unia Europejska rozpocznie nową siedmioletnią perspektywę budżetową. Raport poswięcony temu zagadnieniu składa się z dwóch uzupełniających się części. Pierwsza porządkuje podstawy funkcjonowania budżetu UE, z wyszczególnieniem aktualnych Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) oraz Funduszu Odbudowy (NextGenerationEU), a następnie szczegółowo omawia projekt Wieloletnich Ram Finansowych 2028–2034 – jego skalę, priorytety i przebudowę narzędzi finansowania. Druga część raportu opisuje politykę UE wobec zanieczyszczeń powietrza oraz pokazuje, jak działania na rzecz czystego powietrza były dotąd finansowane i jakie mechanizmy będą miały znaczenie w nowej perspektywie.
Kluczowe wnioski:
- Zmiana konstrukcji budżetu jest znacząca, ale realizacja inwestycji za pomocą nowych instrumentów nie powinna stanowić dla krajów UE dużego wyzwania. Model, w ramach którego będą operować krajowe i regionalne plany partnerstwa (KRPP), jest znany z krajowych planów odbudowy (KPO), a silniejsze powiązanie wypłaty środków z realizacją tzw. kamieni milowych zostało już powszechnie zaakceptowane.
- Nowy budżet jest wyraźnie nastawiony na zwiększenie technologicznej i gospodarczej konkurencyjności UE, a także jej zdolności obronnych.
- Negocjacje nad kształtem nowych WRF potrwają jeszcze około roku. Aktualny klimat polityczny w Europie nie daje perspektyw na wzmocnienie zielonych celów w budżecie.
- Cel przeznaczenia 35 proc. wydatków na klimat i środowisko, umocowany w WRF odpowiednim rozporządzeniem, jest krokiem w dobrą stronę, ale może być niewystarczający w świetle ambitnych założeń określonych m.in. w Zero Pollution Action Plan z 2021 r.
- Polska musi w najbliższych latach zrealizować cele związane z redukcją zanieczyszczeń wynikające z unijnych regulacji. W przypadku dyrektywy NEC, według ostatniej prognozy Komisji Europejskiej, Polska jest na dobrej drodze do zrealizowania celów redukcyjnych dla wszystkich regulowanych substancji poza amoniakiem. Natomiast aby spełnić nowe dopuszczalne normy zanieczyszczeń wprowadzone przez dyrektywę AAQD, które zaczną obowiązywać od 2030 r., Polska musi znacząco poprawić jakość powietrza.
- Presja związana ze zbliżającymi się terminami realizacji celów wyznaczonych przez unijne dyrektywy może stanowić dla strony polskiej argument na rzecz inwestycji związanych z poprawą jakości powietrza w ramach nowych instrumentów wprowadzonych przez budżet.