Przez gaz do OZE. Dekarbonizacja ciepłownictwa systemowego w Polsce

O raporcie:

Polski sektor ciepłownictwa systemowego należy do największych w Europie, jednak wciąż w dużej mierze opiera się na spalaniu paliw kopalnych, co czyni jego transformację konieczną. Niniejszy raport analizuje charakter zmian zachodzących w branży oraz wskazuje pożądane kierunki jej rozwoju.

W pierwszej części przedstawiono aktualny stan transformacji sektora, uwarunkowania rynkowe i regulacyjne oraz główne trendy. Druga część skupia się na dekarbonizacji jako kluczowym celu przemian, omawiając obecny poziom zaawansowania, perspektywy oraz bariery odchodzenia od paliw kopalnych przez przedsiębiorstwa ciepłownicze. W podsumowaniu zaproponowano rozwiązania, które mogą racjonalnie przyspieszyć tempo zmian. Raport uzupełniają studia przypadku prezentujące doświadczenia firm z Polski i zagranicy.

Opracowanie stanowi głos w toczącej się dyskusji na temat kierunków transformacji polskiego ciepłownictwa systemowego, w tym prac nad rządową strategią dla sektora.

Kluczowe wnioski:

System ciepłowniczy, który dostarcza energię cieplną do większości polskich gospodarstw domowych, odgrywa kluczową rolę w realizacji celów klimatycznych oraz w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego, rozwoju gospodarki i poprawy jakości powietrza.
Brak dekarbonizacji produkcji ciepła przełoży się na wzrost jego cen – tylko systemy ciepłownicze spełniające kryteria efektywności mogą liczyć na wsparcie finansowe w procesie transformacji.
Ciepłownictwo przyszłości będzie mniej uzależnione od jednego surowca lub technologii. Uzależnienie firm od paliw kopalnych naraża sektor na wahania ich cen, problemy z dostępnością surowców oraz ryzyka regulacyjne. Dywersyfikacja źródeł wzmocni elastyczność i odporność systemów ciepłowniczych.
Wraz z rozwojem technologii 4G rośnie znaczenie cyfryzacji infrastruktury, umożliwiającej inteligentne i zautomatyzowane zarządzanie.
Nie ma jednego rynku ciepła – ciepłownictwo ma z natury lokalny charakter, a stosowane technologie i paliwa powinny być dobierane do specyfiki regionu oraz dostępnych zasobów, z zachowaniem efektywności kosztowej.
Odpowiedzialność za planowanie transformacji spoczywa głównie na spółkach, które kierują się własnym interesem ekonomicznym i specyfiką działalności. Wiele z nich nie będzie jednak w stanie samodzielnie sfinansować koniecznych inwestycji – koszty transformacji zostaną więc przeniesione na odbiorców końcowych.
Podstawowym paliwem w procesie transformacji ciepłownictwa systemowego pozostanie gaz ze względu na jego względnie korzystne parametry ekonomiczne i środowiskowe. Polska nie jest też w stanie szybko rezygnować z biomasy – oznaczałoby to ograniczenie wykorzystania OZE w sektorze.
Duży potencjał rozwojowy ma produkcja ciepła z odpadów – Polska ma szansę, by do około 2035 r. zagospodarować całą frakcję odpadów komunalnych nienadających się do recyklingu lub składowania.
Elektryfikacja polskiego ciepłownictwa jest niezbędna, choć obecne warunki nie sprzyjają pełnemu przejściu sektora na energię elektryczną. Głównym ograniczeniem jest zbyt wolny rozwój OZE, które mogłyby zasilać technologie typu Power-to-Heat. Bez ich udziału pompy ciepła i kotły elektrodowe musiałyby korzystać z energii pochodzącej z paliw kopalnych, co przeczyłoby idei elektryfikacji.
Zwiększenie wykorzystania pomp ciepła i kotłów elektrodowych zasilanych energią z OZE jest konieczne, jednak ich efektywne funkcjonowanie wymaga integracji z magazynami ciepła – nadprodukcja e.e. z OZE rzadko pokrywa się w czasie z największym zapotrzebowaniem na ciepło.