Wrzesień 2026

Negocjacje nad rewizją ETS przeciągają się. Europejskie stolice mają trudności w interpretowaniu opublikowanego przez Komisję Europejską 17 lipca projektu rewizji dyrektywy ETS. Większość z nich, w tym Warszawa, nadesłała po kilkadziesiąt pytań do jej treści. Zgodnie z dyrektywą o Europejskim Systemie Handlu Emisjami (ETS) firmy muszą nabywać uprawnienia odpowiadające ilości emitowanego przez nie CO2. System ETS podlega okresowym rewizjom – następna planowana jest na 2033 r. i to właśnie jej dotyczy większość zapytań europejskich stolic. Polska, w Radzie Unii, stoi na czele koalicji dziewięciu państw, obejmującej m.in. Włochy, Czechy i Grecję, która domaga się spowolnienia wycofywania uprawnień z obrotu oraz zwiększenia darmowych alokacji dla przemysłu. Obecnie grupa ta stanowi mniejszość blokującą. Słabym punktem tej koalicji okazać może się pierwsze z tych państw – Rzym otrzymał bowiem zgodę na dodatkowe subsydiowanie cen energii i może w związku z tym zgodzić się na mniejsze ustępstwa. Równolegle, w Parlamencie Europejskim toczą się pracę nad poprawkami mającymi złagodzić mechanizm wycofywania uprawnień z rynku i ograniczającymi wpływ instytucji finansowych do handlu uprawnieniami. Brak wspólnego stanowiska państw członkowskich w Radzie oznacza, że wyznaczony na koniec roku cel wypracowania stanowisk negocjacyjnych Rady Unii i Parlamentu Europejskiego zaczyna się oddalać.

Polska może mieć problem z realizacją unijnych ambicji elektryfikacyjnych. Komisja Europejska przyjęła w lipcu strategię elektryfikacji (Electrification Action Plan, EAP), wyznaczającą cel zwiększenia udziału prądu w końcowym zużyciu energii w UE z 23,4 proc. w 2024 do 46 proc. w 2040 r. Kraje Unii mają zrealizować ten cel, przyspieszając zastępowanie technologii opartych na paliwach kopalnych (np. ogrzewania na gaz i samochodów spalinowych) na zasilane prądem z OZE czy atomu. W Polsce energia elektryczna odpowiada za 17 proc. końcowego zużycia energii (to czwarty najniższy wynik w UE), a obecne trendy wskazują, że osiągnięcie celu zdefiniowanego w EAP jest mało prawdopodobne. Optymistyczne założenia resortu energii, że do 2040 r. liczba pomp ciepła wzrośnie czterokrotnie, a samochodów elektrycznych będzie 20 razy więcej, przełożą się tylko na wzrost elektryfikacji do poziomu 26,3 proc. W kontekście elektryfikacji przemysłu brakuje skutecznych mechanizmów zachęt dla jego najbardziej emisyjnych gałęzi, a wzrost liczby samochodów elektrycznych ograniczają rosnące koszty i niewystarczająca infrastruktura ładowania. Założenia EAP mają szansę stać się prawnie wiążące, jeśli Komisja ujmie je w pakiecie regulacji energetyczno-klimatycznych na okres po 2030 r. Ma go zaprezentować do końca roku. Podobnego statusu nigdy nie doczekał się przyjęty w 2021 r. dotyczący m.in. „Czystego powietrza” Zero Pollution Action Plan.

Krajowy plan odbudowy znacząco wsparł działania na rzecz czystego powietrza. 31 sierpnia minął termin na zakończenie reform oraz kontraktowanie inwestycji w ramach krajowego planu odbudowy, do którego Polska dołączyła na początku 2024 r. z ponad dwuletnim opóźnieniem. Program „Czyste powietrze” otrzymał w ramach KPO dotychczas 10,6 mld zł, a ogółem do jego kasy ma z niego trafić jeszcze 3,3 mld. Inwestycje z części dotacyjnej KPO, która obejmuje „Czyste powietrze”, muszą zostać rozliczone do końca 2026 r. Według danych Ministerstwa Funduszy i Rozwoju Regionalnego dotychczas środki z KPO sfinansowały termomodernizację oraz instalacje ekologicznego ogrzewania w 456,6 tys. domów jednorodzinnych, a także termomodernizację 5924 budynków wielorodzinnych i 160 obiektów aktywności społecznej. Ponadto, dzięki KPO zakupiono 1213 zeroemisyjnych autobusów oraz 523 lokomotywy i wagony. Opierając się na metodologii Komisji Europejskiej, która nadaje celom w krajowych planach odbudowy współczynniki oddziaływania na poszczególne dziedziny interwencyjne, na działania związane z poprawą jakości powietrza z polskiego KPO może trafić około 25 mld zł.

Nawrocki zawetował przepisy o programach ochrony powietrza. Prezydent Karol Nawrocki zawetował nowelizację Prawa ochrony środowiska, która miała umożliwić mieszkańcom i organizacjom ekologicznym zaskarżanie programów ochrony powietrza do sądu administracyjnego na podstawie interesu faktycznego. Wcześniejsze przepisy wymagały wykazania naruszenia interesu prawnego. Nowelizacja została przygotowana przez MKiŚ w odpowiedzi na skargę Komisji Europejskiej do TSUE. Nawrocki uzasadnił weto, wskazując na możliwe ryzyko wykorzystania nowych przepisów przez podmioty zagraniczne do blokowania inwestycji infrastrukturalnych. Dodatkowo wskazał na zbyt krótki czas na wprowadzenie zmian przez samorządy, z czym jednak nie zgadzają się urzędy marszałkowskie. Te sugerują, że weto usuwające uproszczone procedury, może ostatecznie zwiększać ich obciążenie pracą. Konwent Marszałków Województw RP zaapelował do prezydenta o niezwłoczne podpisanie ustawy po ponownym uchwaleniu. Weto Nawrockiego jest kolejnym, zastosowanym wobec regulacji energetyczno-środowiskowych – w przeszłości prezydent blokował m.in. tzw. ustawę wiatrakową.

W lipcu weszła mała reforma programu „Czyste powietrze”. Zmiany obejmują wyższe wsparcie na termomodernizację domów (dodatkowe 10 proc. na niektóre prace), więcej czasu na rozliczenie zaliczki w programie (180 zamiast 120 dni) oraz ułatwienie dostępu do programu, m.in. więcej wyłączeń od zasady trzech lat własności nieruchomości. Jak przekazało kierownictwo Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zapowiadany wcześniej bon na audyt nieruchomości wejdzie w życie w II połowie roku. Reforma pozwoli uprościć program i poszerzyć grono beneficjentów, ale nie przyniesie znaczącej zmiany jego funkcjonowania. Jesienią planowane są kolejne zmiany – wejdzie zapewne w życie procedowana obecnie w Sejmie ustawa pomocowa dla beneficjentów poszkodowanych w programie; NFOŚiGW pracuje też nad wdrożeniem dobrowolnej listy sprawdzonych wykonawców.